يعنى هراسمى كه بروزن فعل ( بفتح فاء و عين ) آيد جمعش نيز بروزن فعول مىآيد البتّه ) اين جمع در اين مورد سماعى است نه قياسى نظير : اسد ( شير ) كه از عرب شنيده شده جمعش را اسود مىگويند .
مصنّف گويد :
و براى فعال ، فعلان جمع مىباشد .
شارح گويد :
يعنى هركلمهاى كه بروزن فعال ( بضمّ فاء و تخفيف عين ) آيد جمعش بروزن فعلان ( بكسر فاء و سكون عين ) مى باشد مانند :
غراب ( كلاغ ) كه جمعش غربان است .
متن : « 816 »
و شاع فى حوت وقاع مع ما * ضاهاهما و قلّ فى غيرهما
تجزيه و تركيب
واو : عاطفه .
شاع : فعل ماضى ، مفرد ، مذكّر ، غائب و ضمير فاعلى در آن به « فعلان » راجع است .
فى : حرف جرّ .
حوت : مجرور به « فى » ، متعلّق به « شاع » .
واو : عاطفه .
قاع : معطوف به « حوت » .
مع : اسم ، ظرف ، متعلّق به « شاع » ، حال ، مضاف .
ما : موصوله ، مجرور به اضافه ، مضاف اليه .
ضاهاهما : فعل ماضى ، مفرد ، مذكّر ، غائب ، ثلاثى مزيد ، باب مفاعله ، فعل و فاعل و مفعول و ضمير فاعلى در آن به « ما » راجع است ، صله و عائد براى « ماء » .
واو : عاطفه .
قلّ : فعل ماضى ، مفرد ، مذكّر ، غائب ، ضمير فاعلى در آن به « فعلان » راجع است .
فى : حرف جرّ .
غيرهما : مضاف و مضاف اليه ، مجرور به « فى » ، متعلّق به « قلّ » .