متن : « 792 »
و بعض ذى بكثرة وضعا يفى * كأرجل و العكس جاء كالصّفى
تجزيه و تركيب
واو : عاطفه .
بعض : اسم ، مضاف ، مبتداء .
ذى : اسم اشاره ، مضاف اليه .
بكثرة : جارّ و مجرور ، متعلّق به « يفى » .
وضعا : مصدر است به معناى وصف ، حال .
يفى : فعل مضارع ، مفرد ، مذكّر ، غائب ، لفيف مفروق ثلاثى مجرّد ، از باب ضربّ يضرب .
كاف : حرف جرّ .
ارجل : مجرور بكاف ، متعلّق به « استقرّ » خبر است براى مبتداء محذوف و تقدير ذلك كارجل .
واو : عاطفه .
العكس : مبتداء .
جاء : خبر .
كالصفى : جارّ و مجرور ، متعلّق است باستقرّ ، خبر براى مبتداء .
ترجمه :
و بعضى از اين اوزان قلّه وضعا ، برجمع كثره دلالت دارد همچون : ارجل و عكس آن نيز مىآيد همچون : صفى .
متن : « 793 »
لفعل اسما صح عينا أفعل * و للرّباعىّ اسما ايضا يجعل
تجزيه و تركيب
لفعل : جارّ و مجرور ، متعلّق باستقرّ ، خبر مقدّم .
اسما : حال است از « فعل » .
صحّ : فعل ماضى ، مفرد ، مذكّر ، غائب و ضمير فاعلى آن به « اسم » راجع بوده و صفت است براى « اسما » .