متن : « 778 »
آخر مقصور تثنّى اجعله يا * إن كان عن ثلاثة مرتقيا
تجزيه و تركيب
آخر : اسم ، مضاف ، مفعول براى فعل محذوف كه مفسّرش « اجعله » مىباشد .
مقصور : مضاف اليه ، موصوف .
تثنّى : فعل مضارع ، مفرد ، مؤنّث ، غائب ، مجهول ، ثلاثى مزيد ، باب تفعيل ، صفت براى « مقصور » .
اجعله : فعل و فاعل و مفعول ، فعل امر ، مفرد ، مذكّر ، حاضر ، ثلاثى مجرّد ، متعدّى به دو مفعول ، ضمير متّصل به آن مفعول اوّلش مىباشد .
ياء : مفعول دوّم براى « اجعل » .
ان : حرف شرط .
كان : فعل شرط و جوابش به قرينه « اجعله » محذوف است .
عن : حرف جرّ .
ثلاثة : مجرور به حرف .
مرتقيا : به صيغه اسم فاعل ، خبر براى « كان » .
ترجمه :
آخر اسم مقصورى كه تثنيه آورده مىشود را ياء قرار بده مشروط باينكه از سه حرف بيشتر باشد .
متن : « 779 »
كذا ألّذى اليا أصله نحو الفتى * و الجامد الّذى أميل كمتى
تجزيه و تركيب
كذا : جارّ و مجرور ، متعلّق باستقرّ ، خبر مقدّم .
الذى : موصول ، مبتداء مؤخّر .
الياء : مبتداء .
اصله : مضاف و مضاف اليه ، خبر و جمله « الياء اصله » صله و عائد براى « الّذى » .
نحو : اسم ، مضاف ، خبر براى مبتداء محذوف و تقدير آن :
ذلك نحو الفتى .