مركّب : مجرور به « الى » ، متعلّق به « اضف » .
باء : حرف جرّ .
ما : موصوله ، مجرور به « باء » ، متعلّق به « يفى » .
تنوى : فعل مضارع ، مفرد ، مذكّر ، حاضر ، ثلاثى مجرّد ، از باب ضرب ، يضرب ، ضمير مستتر در آن فاعلش بوده .
يفى : فعل مضارع ، مفرد ، مذكّر ، غائب ، لفيف ، مفروق ، ثلاثى مجرّد ، از باب ضرب ، يضرب ، حال .
ترجمه :
يا وزن فاعل را در هردو حالت تذكير و تأنيث به مركب اضافه كن چه آنكه اين معنا به آنچه نيّت كردهاى وافى مىباشد .
متن : « 744 »
و شاع الاستغنا بحادى عشرا * و نحو و قبل عشرين اذكرا
تجزيه و تركيب
واو : عاطفه .
شاع : فعل ماضى ، مفرد ، مذكّر ، غائب ، اجوف يائى ، ثلاثى مجرّد ، از باب ضرب ، يضرب ، لازم .
الاستغناء : فاعل براى « شاع » .
باء : حرف جرّ .
حادى عشرا : مركّب مزجى ، مجرور به « باء » ، متعلّق به « الاستغناء » و الفش اطلاقى است .
واو : عاطفه .
نحو : مضاف و مضاف اليه ، معطوف به « حادى عشر » .
واو : عاطفه .
قبل : اسم ، مضاف ، ظرف ، متعلّقبه « اذكر » .
عشرين : مضاف اليه .
اذكرا : فعل امر ، مفرد ، مذكّر ، حاضر ، الفش الحاقى است .
ترجمه :
و شايع و فراوان است كه بواسطه « حادى عشر » و نظير آن استغناء حاصل مىشود