را با اين كلمه انجام دهى كه در وقت همراهى و تركيبش با « احد » و « احدى » عملى مىساختى يعنى در صورتى كه معدود مذكّر باشد لازم است آن را مذكّر آورده و در فرض مؤنث بودن آن مؤنّثش بياورى لذا همانطورى كه مىگفتى :
رأيت احد عشر رجلا و احدى عشرة امرئة .
اكنون كه « عشر » را با ثلاث يا ثلاثه و ديگر اعداد تركيب مىكنى نيز بايد بگوئى :
رأيت ثلاث عشرة امرئة و ثلاثة عشر رجلا .
و چنانچه ملاحظه مىكنيم چون امرئه مؤنّث است « عشرة » نيز مؤنّث آورده شده و در مثال دوّم چون « رجل » مذكّر است « عشر » را نيز مذكّر آوردهايم .
سپس شارح گويد :
كلمه « فافعل » در متن مصنّف جواب است براى شرطى كه در كلامش مقدّر بوده و ما آن را در شرح ظاهر و ابراز نموده و گفتيم :
و اذا كان مع غير احد و احدى الخ .
قوله : رأيت احد عشر كوكبا : آيه ( 4 ) از سورهء يوسف .
متن : « 732 »
و لثلاثة و تسعة و ما * بينهما إن ركّبا ما قدّما
تجزيه و تركيب
واو : استينافيّه .
لام : حرف جرّ .
ثلاثة : مجرور به « لام » ، متعلّق به « استقرّ » ، خبر مقدّم .
واو : عاطفه .
تسعة : معطوف به « ثلاثة » .
واو : عاطفه .
ما : موصوله ، معطوف به « تسعة » .
بينهما : مضاف و مضاف اليه ، مضاف ظرف بوده و متعلّق است به « استقرّ » ، صله براى « ما » .
ان : حرف شرط .
ركّبا : فعل ماضى ، مفرد ، مذكّر ، غائب ، الفش الحاقى است ، ثلاثى مزيد ، باب