عشر : مجرور به « باء » ، متعلّق به « صل » .
مركّبا : به صيغه اسم فاعل ، حال است از فاعل در « صل » .
قاصد : حال است از فاعل در « صل » ، مضاف .
معدود : مضاف اليه ، موصوف .
ذكر : صفت براى « معدود » .
ترجمه :
كلمه « احد » را ذكر نما و آن را به لفظ « عشر » وصل كرده در حالى كه آن دو را با هم تركيب مىكنى و از آن معدود مذكّر را قصد دارى .
متن : « 730 »
و قل لدى التّأنيث إحدى عشره * و الشّين فيها عن تميم كسره
تجزيه و تركيب
واو : عاطفه .
قبل : فعل امر ، مفرد ، مذكّر ، حاضر .
لدى : مضاف .
التأنيث : مضاف اليه .
احد عشرة : مفعول براى « قل » .
واو : استينافيّه .
الشين : اسم ، معرّف بالف و لام ، مبتداء و خبرش « رووا » است كه حذف شده .
فيها : جارّ و مجرور ، متعلّق به « رووا » محذوف .
عن تميم : جارّ و مجرور ، متعلّق به « رووا » محذوف .
كسره : مضاف و مضاف اليه ، مفعول براى « رووا » .
ترجمه :
و در وقتى كه معدود مؤنّث باشد بگو : احدى عشرة .
و ادباء از بنى تميم نقل كردهاند كه « شين » در « عشرة » مكسور است .
متن : « 731 »
و مع غير أحد و إحدى * ما معهما فعلت فافعل قصدا