قوله : فتقلب الفا : ضمير در « تقلب » به ياء عود مىكند .
قوله : بعد بالضّمّ : يعنى كلمه « بعد » در عبارت مصنّف مبنى برضمّ بوده بخاطر اينكه مضاف اليهش حذف شده و معنايش در نيت است و تقدير بعد الاضافه مىباشد .
قوله : اجتذى : يعنى اختيار شده است .
قوله : و ذلك : يعنى و بيان ذلك .
قوله : انّه تدغم الخ : ضمير در « انّه » به معناى « شأن » مىباشد .
متن : « 424 »
بفعله المصدر الحق فى العمل * مضافا او مجرّدا او مع ال
تجزيه و تركيب
باء : حرف جرّ ، عامل ، مبنى .
فعله : مضاف و مضاف اليه ، مضاف مجرور است بباء ، متعلّق به الحق .
المصدر : اسم ، معرّف بالف و لام ، مفعول مقدّم براى « الحق » .
فى العمل : جارّ و مجرور ، متعلّق به « الحق » .
مضافا : اسم مفعول ، حال است از « المصدر » .
او : حرف جارّ .
مجرّدا : معطوف به « مضافا » .
مع ال : مضاف و مضاف اليه ، معطوف به « مضافا » .
ترجمه
مصدر را در عمل كردن بفعلش ملحق كن چه مضاف بوده و چه مجرّد از آن و چه با الف و لام باشد .
متن : « 425 »
ان كان فعل مع ان او ما يحلّ * محلّه و لاسم مصدر عمل
تجزيه و تركيب
ان : حرف شرط .
كان : تامّه ، فعل شرط و جواب آن محذوف است .