هما خطّتا امّا اسار و منّة * و امّا دم و الموت بالحرّ اجدر
يعنى : آن دو امر يا اسير شدن و منت نهادن به خلاصى از اسارت بوده و يا خونريزى و كشته شدن مىباشد در حالى كه مرگ و كشته شدن براى مردان آزاده بهتر و شايستهتر مىباشد .
شاهد در فاصله شدن « امّا » است بين مضاف كه « خطّتا » بوده و مضاف اليه يعنى « اسار » .
قوله : قتل اولادهم شركائهم : آيه ( 137 ) از سورهء انعام .
قوله : فلا تحسبنّ اللّه مخلف وعده رسله : آيه ( 47 ) از سورهء ابراهيم .
قوله : و الفصل بها مغتفر : كلمه « مغتفر » يعنى بخشيده شده و مقصود از آن جواز مىباشد .
متن : « 420 »
آخر ما أضيف لليا اكسر إذا * لم يك معتلّا كرام و قذا
تجزيه و تركيب
آخر : مضاف ، مفعول براى « اكسر » .
ما : موصوله ، مضاف اليه .
اضيف : فعل ماضى ، مجهول ، صله و عائد براى « ما » .
للياء : جارّ و مجرور ، متعلّق به « اضيف » .
اكسر : فعل امر و ضمير فاعلى در آن مستتر است باستتار وجوبى .
اذا : ظرف ، متعلّق به « اكسر » .
لم : حرف جازم .
يك : فعل مضارع مجزوم ، از افعال ناقصه ، ضمير مستتر در آن اسمش مىباشد .
معتلّا : خبر براى « يك » .
كاف : حرف جرّ و مجرورش كه « قولك » است محذوف مىباشد .
رام : خبر است براى مبتداء محذوف و تقدير : هو رام مىباشد و اين جمله مفعول است براى « قولك » .
واو : حرف عاطف .
قذا : معطوف به « رام » .