قوله : فيأتى فى هذه : مشار اليه « هذه » غير مىباشد .
قوله : ما قلته فيها : ضمير در « فيها » به « اىّ » برمىگردد .
قوله : و هو وجود هذه العلّة : ضمير « هو » به « ما قلته » برمىگردد و مقصود از « هذه العلّة » علّت بناء مىباشد .
قوله : مع قولهم باعرابها : ضمير در « قولهم » به علماء ادب راجع است و ضمير در « اعرابها » به « غير » راجع است .
قوله : حينئذ : يعنى حين لم ينو المضاف .
قوله : من كونها معربة : ضمير در « كونها » به غير راجعست .
قوله : فى هذه الحالة ايضا : مقصود از « هذه الحالة » حالتى است كه مضاف اليه « غير » ذكر نشده و در نيّت نيز گرفته نشده و مراد از « ايضا » اينست كه چنانچه غير در صورتى كه مضاف اليهش ذكر شود معرب بوده در اينحالت نيز كه مضاف اليه حذف شده و منوى هم نيست معرب مىباشد .
قوله : كما اجمعوا : يعنى اجماع دارند علماء علم ادب .
قوله : انّ فتحها فى هذه الحالة : ضمير در « فتحها » به غير راجع بوده و مراد از « هذه الحالة » حالتى است كه مضاف اليه « غير » ذكر نشده و منوى نيز نباشد .
قوله : مطلقا : چه با تنوين و چه بدون آن .
قوله : و ضمّها : يعنى ضمّه « غير » .
قوله : و غيره : يعنى و غير اصول .
قوله : وقوعها بعد لا : ضمير در « وقوعها » به كلمه « غير » راجع است .
قوله : ثمّ بنائها على الحركة : ضمير در « بنائها » به كلمه « غير » عود مىكند .
قوله : لانّ لها اصلا فى التمكّن : ضمير در « لها » به حركت راجع است و حاصل از اين عبارت آنست كه :
اصل در تمكّن و اعراب حركت مىباشد و به تعبير ديگر :
اصل اوّلى در كلمات معرب آنست كه اعرابشان به حركت باشد .
قوله : و لو لاه لم يفارقها البناء : ضمير در « لو لا » به اصل و در « يفارقها » به « غير » راجع مىباشد .
قوله : و كانت ضمّة : ضمير در « كانت » به حركت برمىگردد .
قوله : قاله فى شرح التسهيل : ضمير منصوبى در « قاله » به « بنائها على الحركة لانّ لها »
المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — صفحة 1193
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١١٩٣