فلئن لقيتك خاليين لتعلمن * ايّى و ايّك فارس الاحزاب
يعنى : پس هرآينه اگر ملاقات كنم ترا در حالى كه هريك از من و تو خالى از يار و ياور باشيم البتّه خواهى دانست كه كداميك از من و تو سوار و يكهتاز اين گروه و جماعت هستيم شاهد در « ايّى » و « ايّك » است كه به مفرد معرفه اضافه شده زيرا تكرار گرديده است .
مصنّف گويد :
يا اگر اجزاء را در نيّت بگيرى .
شارح گويد :
مقصود اينست كه :
اىّ را در دو مورد به مفرد معرفه مىتوان اضافه كرد :
الف : آنجائى كه اىّ تكرار شود چنانچه شرحش گذشت .
ب : موردى كه اجزاء را در نيّت بگيرند مانند :
اىّ زيد حسن كه تقدير آن :
اىّ اجزاء زيد حسن ( كداميك از اجزاء و اعضاء زيد زيبا است ) .
سپس مصنّف گويد :
اىّ موصوله را به معرفه اختصاص بده .
شارح گويد :
مقصود اينست كه اىّ موصوله تنها به معرفه اضافه مىشود منتهى به شرطى كه قبلا گذشت يعنى معرفه يا تثنيه بوده و يا جمع باشد ، بنابراين هرگز به نكره اضافه نمىشود ولى ابن عصفور رأيش بر خلاف اين بوده و معتقد است كه به نكره اضافه مىشود و به هرصورت مثال اضافه شدن اىّ موصوله به معرفه همچون :
ايّهم اشد على الرحمن عتيّا .
( هركدام را كه برخداوند رحمن بيشتر سركشى باشد ) .
مصنّف گويد :
ولى اىّ وصفيّه به عكس موصوله مىباشد .
شارح گويد :
تنها اىّ وصفيّه عكس موصوله نبوده بلكه اىّ حاليه نيز عكس آن مىباشد بنابراين بايد گفت اىّ وصفيّه و حاليه فقط به نكره اضافه مىشوند .