ما : موصوله ، مجرور بباء ، متعلّق به « استعمل » .
فيه : جارّ و مجرور ، متعلّق به « الف » .
الف : فعل ماضى ، مفرد ، مذكّر ، مجهول ، صله و عائد براى « ما » و جمله « الباقى استعمل بما فيه الف » .
ترجمه
و اگر بعد از حذف محذوف را در نيّت گرفتى پس باقى كلمه را به همان حالت قبل استعمال نما .
متن : « 616 »
و اجعله إن لم تنو محذوفا كما * لو كان بالآخر وضعا تمّما
تجزيه و تركيب
واو : عاطفه .
اجعله : فعل و فاعل و مفعول .
ان : حرف شرط ، عامل جزم ، مبنى .
لم تنو : فعل مضارع مجزوم بلم ( فعل جحد ) ، مفرد ، مذكّر ، مخاطب ، فعل شرط و جواب بقرينه « و اجعله » محذوف است .
محذوفا : اسم مفعول ، مفعول است براى « لم تنو » .
كاف : حرف جرّ .
ما : زائده .
لو : مصدريّه .
كان : از افعال ناقصه و ضمير مستتر در آنكه به « الباقى » راجع است اسمش مىباشد .
بالآخر : جارّ و مجرور ، متعلّق به « تمّما » .
وضعا : تميز است براى « تمّم بالآخر » .
تمّما : فعل ماضى ، مفرد ، مذكّر ، غائب ، الفش الحاقى است ، مجهول ، خبر است براى « كان » و تقدير جمله چنين است :
ككونه تمّم بالآخر من حيث الوضع .
ترجمه
و اگر محذوف را در نيّت نگرفتى پس باقيمانده كلمه را طورى قرار بده كه گويا