مثنىّ : حال است از فاعل « وقع » .
او : عاطفه .
جمعا : معطوف به مثنّى .
سبيله : مضاف و مضاف اليه ، مبتداء .
اتّبع : فعل ماضى ، مفرد ، مذكّر ، غائب از باب افتعال خبر است براى « سبيله » و جمله اسميّه صفت است براى جمعا .
ترجمه :
و وجود الف و لام در وصف كافى است مشروط باينكه وصف بصيغهء تثنيه يا جمعى كه ملحق به تثنيه است آمده باشد .
متن : « 394 »
و ربّما اكسب ثان اوّلا * تأنيثا ان كان لحذف موهلا
تجزيه و تركيب
واو : استيناف .
ربّ : از حروف جارّ و در اينجا بواسطه « ماء » از عمل مهمل گرديده فلذا برسر فعل درآمده است .
ما : حرف ، زائده ، كافّه از عمل جرّ .
اكسب : فعل ماضى ، مفرد ، مذكّر ، غائب ، از باب افعال .
ثان : به صيغه اسم فاعل ، فاعل براى « اكسب » .
اوّلا : مفعول است براى « اكسب » .
تأنيثا : مفعول دوّم براى « اكسب » .
ان : حرف شرط .
كان : از افعال ناقصه و ضمير مستتر در آن اسمش مىباشد ، فعل شرط ، محلّا مجزوم است .
لام : حرف جارّ .
حذف : مجرور به « لام » متعلّق است به « موهلا » .
موهلا : خبر است براى « كان » .
ترجمه :
و گاهى دوّمى به اوّلى تأنيث را مىبخشد مشروط باينكه اوّلى براى حذف