مضاف اليه در اين اضافه اگر معرفه باشد مضاف از آن كسب تعريف مىكند مانند :
جائنى غلام زيد .
در اين مثال اضافه « غلام » به « زيد » از قبيل اضافه وصف بمعمول نبوده لذا اضافه محضه است و همان طورى كه مىبينيم مضاف اليه يعنى « زيد » معرفه است از اينرو اضافه « غلام » به آن موجب معرفه شدن غلام گرديده .
و اگر مضاف اليه نكره باشد مضاف از آن كسب تخصيص مىنمايد همچون : جائنى غلام رجل .
در اين مثال اضافه « غلام » به « رجل » از قبيل اضافه وصف بمعمول نبوده از اينرو اضافه محضه است و چنانچه ملاحظه مىكنيم مضاف اليه يعنى « رجل » نكره است در نتيجه اضافه « غلام » به آن باعث تخصيص غلام گرديده يعنى غلامى كه اختصاص به مرد دارد نه بزن .
و بهر تقدير هركدام از تعريف و تخصيصى چون امر معنوى بوده و ارتباطى با لفظ ندارند لاجرم اضافهاى كه مفيد چنين معنائى باشد به اضافه معنويّه موسوم گرديده .
مؤلّف گويد :
در اين اضافه البتّه غير از كسب تعريفخ و تخصيص امور ديگرى از قبيل :
تذكير ، تأنيث ، تصدير ، ظرفيّت ، اعراب و بناء وجود دارد كه ما به لحاظ اختصار و طولانى نشدن بحث از بيان آن خوددارى نموديم .
طالبين به باب رابع مغنى مراجعه فرمايند .
سپس مصنّف گويد :
وصل نمودن الف و لام به اين مضاف ( وصف ) اجازه داده شده مشروط باينكه الف و لام يا به دوّمى وصل شود همچون : الجعد الشعر .
يا بكلمهاى كه دوّمى به آن اضافه شده است مانند : زيد الضارب رأس الجانى .
برخى از احكام اضافه لفظيّه
شارح گويد :
مقصود از « ذا المضاف » وصفى است كه به اضافه لفظيّه بلفظ بعدى اضافه شده و ضمير مؤنّث در « وصلت » به الف و لام برگشته و منظور از « الثانى » مضاف مىباشد و حاصل در اينجا آنست كه :