فاعل آن بود و دوّمى مفعولش مىباشد .
قوله : و فيه اعمال اسمه : ضمير در « فيه » به باب اعمال مصدر راجع بوده و در « اسمه » به مصدر عود مىكند .
مؤلّف گويد :
مصدر كلمهاى است كه برنفس حدث و فعل دلالت دارد ولى اسم مصدر عبارتست از نتيجهاى كه از حدث و فعل حاصل مىشود مثلا كسى كه دست و صورتش را با آب پاكيزه مىكند عملش را شستن گويند كه مصدر است و نتيجه اين فعل كه پاكيزهگى است اسم مصدر مىباشد .
قوله : سواء كان مضافا : ضمير در « كان » به مصدر راجع است .
قوله : ثمّ انّه لا يعمل : ضمير در « انّه » به مصدر راجع است .
قوله : ان كان غير مضمر : مقصود از مصدر مضمر ، ضميرى است كه مرجعش مصدر باشد .
قوله : يحلّ محلّه : ضمير در « يحلّ » به فعل و در « محلّه » به مصدر برمىگردد .
قوله : و لو لا دفع اللّه الناس الخ : آيه ( 251 ) از سورهء بقره .
قوله : او اطعام فى يوم الخ : آيه ( 14 ) از سورهء بلد .
متن : « 426 »
و بعد جرّه الّذى اضيف له * كمّل بنصب او برفع عمله
تجزيه و تركيب
بعد : اسم ، ظرف ، متعلّق به « كمّل » ، مضاف .
جرّه : مضاف و مضاف اليه و مضاف مضاف اليه است براى « بعد » و اضافه جرّ به ضمير از قبيل اضافه مصدر بفاعل است .
الّذى : اسم موصول ، مفعول براى « جرّه » .
اضيف : فعل ماضى ، مجهول ، صله براى « الّذى » و ضمير نائب فاعلى كه در آن مستتر است به مصدر راجع است .
له : جارّ و مجرور ، متعلّق به « اضيف » عائد براى « الّذى » و لام به معناى « الى » است .
كمّل : فعل امر حاضر ، ضمير « انت » در آن مستتر است باستتار