ترجمه و شرح :
مبحث نواسخ مبتداء و خبر
شارح گويد :
پس از آنكه مصنّف از بيان مبتداء و آنچه مربوط به آن است فراغت پيدا نمود اكنون به شرح نواسخ آن مىپردازد و آنها شش تا هستند :
اوّل كان و نظائر آن
مصنّف گويد :
كلمه « كان » برسر مبتداء درآمده و در حالى كه آن را اسم خود قرار ميدهد رفعش داده و خبر را بعنوان خبر براى خودش نصب ميدهد مانند : كان سيّدا عمر
شاهد در « كان » است كه « عمر » را اسم خود قرار داده و رفعش داده و « سيّد » را خبر خود نموده و آن را منصوب كرده است و تقديم خبر براسم در اين مثال از باب ضرورى شعر است .
سپس مصنّف مىگويد :
افعالى ديگر هستند كه آنها نيز مانند « كان » مىباشند و عبارتند از :
ظلّ ، باب ، اضحى ، اصبح ، امسى ، صار ، ليس ، زال ، برح ، فتئ و انفكّ .
شارح گويد :
مقصود از مماثلت اين افعال با « كان » در عملى است كه براى « كان » ذكر نموديم يعنى اين افعال نيز مانند « كان » برسر مبتداء و خبر درآمده ، بمبتداء رفع و به خبر نصب مىدهند .
معانى افعال مذكور
ظلّ : يعنى روز را بشب رسانيد .
بات : يعنى شب را به روز رسانيد .