ان كان ) المميّز لا يغنى عن المضاف اليه ( مثل ملؤ الارض ذهبا ) فان اغنى نحو « هو اشجع النّاس رجلا » جاز الجرّ فتقول « هو اشجع رجل » . ( و ) التّمييز ( الفاعل ) فى ( المعنى انصبن بافعلا ) الكائن ( مفضّلا كانت اعلى منزلا ) اذ معناه انت علا منزلك ، بخلاف غيره فيجب جرّه به ك « زيد اكمل فقيه » .
( و بعد كلّ ما اقتضى تعجّبا ) سواء كان بصيغة ما افعله او افعل به ام لا ( ميّز ) ناصبا ( كاكرم بابى بكر ابا ) و « للّه درّه فارسا » و « حسبك بزيد رجلا » و « كفى به عالما » و :
( بانت لتحزننا غفّارة ) * يا جارتا ما انت جارة
ترجمه و شرح :
مصنّف گويد :
و نصب دادن تمييز واجب است در صورتى كه بعد از مضاف باشد مشروط باينكه مثل :
ملء الارض ذهبا باشد .
شارح گويد :
نصب دادن تمييزى كه بعد از اسم مبهم مضاف به غير واقع شده واجب است مشروط باينكه تميز ما را از ذكر مضاف اليه بىنياز نكند مانند :
ملؤ الارض ذهبا ( پربودن زمين از حيث طلا ) .
شاهد در « ذهبا » بوده كه تميز مىباشد و بعد از اسم مبهمى كه به غير خود اضافه شده يعنى ( ملء ) قرار گرفته و اينطور نيست كه با آوردن تمييز از ذكر مضاف اليه يعنى ( الارض ) مستغنى باشيم لذا نصب تميز واجب و لازمست .
حال اگر تميز ما را از ذكر مضاف اليه بىنياز نمود جرّش جايز است مانند :
هو اشجع النّاس رجل ( او شجاعترين مردم است از بين مردان ) .
شاهد در « رجل » است كه تميز بوده و با آوردنش از ذكر مضاف اليه