اهبطوا بعضكم لبعض عدوّ .
( فرود آئيد در حالى كه بعضى نسبت ببرخى ديگر دشمن مىباشيد ) .
شاهد در جمله « بعضكم لبعض عدوّ » است كه جمله اسميّه بوده و رابطش ضمير يعنى « كم » مىباشد .
و نيز نظير آنچه در فرموده حقتعالى وارد شده :
فانقلبوا بنعمة من اللّه و فضل لم يمسسهم سوء .
( پس بنعمت و فضل خداوند روى آورده در حالى كه هيچ رنج و مشقّتى بايشان وارد نشد ) .
شاهد در جمله « لم يمسسهم سوء » است كه جمله فعليّه بوده و مصدّر است به مضارع منفى و رابطش ضمير يعنى « هم » مىباشد .
و همچنين مثل آيه شريفه :
او جائوكم حصرت صدورهم .
( يا بيايند نزد شما در حالى كه سينههايشان تنگ شده باشد ) .
شاهد در جمله « حصرت صدورهم » است كه جمله فعليّه بوده و مصدّر است به ماضى مثبت و رابطش ضمير يعنى « هم » مىباشد .
و مانند آنچه در مثال زيد مىباشد :
جاء زيد ما قام ابوه ( زيد آمد در حالى كه پدرش نايستاده بود ) .
شاهد در جمله « ما قام ابوه » است كه جمله فعليّه و مصّدر به ماضى منفى مىباشد و رابطش ضمير يعنى « ها » مىباشد .
پس از آن مصنّف گويد :
و زمانى جمله حاليّه يادشده را با واو و ضمير هردو مىآورند .
شارح گويد :
مانند آنچه در آيه شريفه ذيل آمده :
خرجوا من ديارهم و هم الوف حذر الموت .
( از ديار و وطنشان به جهت ترس از مرگ بيرون رفتند در حالى كه هزاران
المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — صفحة 1057
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٠٥٧