تجزيه و تركيب
كاف : حرف جارّ .
تلك : مجرور به كاف ، متعلّق به « استقرّ » خبر براى مبتداء محذوف و تقدير كلام هو كتلك ليت الخ مىباشد .
ليت : معطوف است به « تلك » بحذف حرف عاطف .
واو : عاطفه .
كانّ : معطوف به ليت .
واو : عاطفه .
ندر : فعل ، ماضى ، مفرد ، مذكّر ، غائب ، ثلاثى مجرّد از باب نصر ، ينصر ، لازم .
نحو : اسم ، مضاف ، فاعل براى « ندر » .
سعيد : مبتداء .
مستقرّا : حال است از « سعيد » .
فى : حرف جرّ .
هجر : مجرور به « فى » ، متعلّق به « استقرّ » خبر است براى « سعيد » و جمله « سعيد مستقرّا فى هجر » مضاف اليه است براى « نحو » .
ترجمه :
و عامل يادشده همچون تلك و ليت و كأنّ مىباشد .
و مثال « سعيد مستقرّا فى هجر » نادر است .
شرح عربى :
ضابطة
جميع العوامل اللّفظيّة تعمل فى الحال الّا كان و اخواتها و عسى على الاصحّ .
( و عامل ضمّن معنى الفعل لا حروففه مؤخّرا لن يعملا ) لضعفه ( كتلك ليت و كانّ ) و لعلّ و هاء التّنبيه و الظّروف المتضمّنة معنى الاستقرار ( و ندر )
المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — صفحة 1035
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٠٣٥