ترجمه و شرح :
حكم مستثنا به سوى
مصنّف گويد :
براى « سوى » و « سوى » و « سواء » بنابر رأى اصحّ آنچه براى « غير » قرار داده شده قرار بده .
شارح گويد :
كلمه « سوى » بكسر سين گاهى مقصور و زمانى ممدود استعمال مىشود .
و كلمه « سوى » بضمّ سين با الف مقصور به كار برده مىشود .
و لفظ « سواء » بفتح سين با الف ممدود در عبارات استعمال مىگردد .
پس الفاظ مزبور چهار لفظ هستند كه جملگى از ادات استثناء بوده و بنابر قول اصحّ آنچه در غير گفتيم براى آنها نيز ثابت است يعنى الفاظ يادشده ، اوّلا همچون غير از ادوات استثناء مىباشند و ثانيا هراعرابى كه بمستثناى به « الّا » نسبت داده مىشود در نفس اين الفاظ جارى است بنابراين اگر در كلام تامّ موجب يا مستثناى مقدّم و يا منقطع واقع شوند واجب النّصب بوده و در مستثناى مفرّغ بحسب عوامل معرب بوده و در مستثناى منفى هم نصب جايز بوده و هم تبعيّت از مستثنا منه منتهى افصح تبعيّت است .
ناگفته نماند در تمام حالات مستثناى به اين الفاظ بنابر مضاف اليه بودن مجرور است همانطورى كه مستثناى به غير چنين مىباشد .
سپس شارح گويد :
در مقابل قول مذكور ( قول اصحّ ) رأى سيبويه است ، وى مىگويد :
الفاظ مذكور صرفا بعنوان ظرف استعمال مىشوند و ابدا از ظرفيّت خارج نشده مگر از باب ضرورت از اينرو پيوسته منصوب مىباشند .
مصنّف اين مقاله را ردّ كرده و گفته است :
گفتار سيبويه صحيح نيست زيرا « سوى » در غير ظرف كثيرا استعمال