معطوف به « احكم » .
ترجمه :
و اگر مستثناها مفرغ نبوده و مقدّم باشند بنصب جملگى حكم كرده و به آن ملتزم باش .
شرح عربى :
( و ان تكرّر ) الّا ( لا لتوكيد فمع تفريغ ) من المستثنى منه بان حذف ( التأثير بالعامل ) الواقع قبل الّا ( دع فى واحد ممّا بالّا استثنى ) مقدّما كان او لا ( و ليس عن نصب سواه مغنى ) نحو « ما قام الّا زيد الّا عمروا الّا بكرا » ( و دون تفريغ مع التّقدّم ) لجميع المستثنيات على المستثنى منه ( نصب الجميع احكم به و التزم ) و لا تدع العامل يؤثّر فى شيئ منها نحو « قام الّا زيدا الّا عمروا الّا خالدا القوم » .
ترجمه و شرح :
مصنّف گويد :
و اگر « الّا » بدون قصد تأكيد تكرار شد در صورتى كه مستثنى مفرّغ باشد تأثير گذاردن بواسطه عامل را در يكى از مستثناها كه بواسطه « الّا » استثنا شدهاند واگذار ولى از نصب دادن غير آن يكى بىنياز نيست .
شارح گويد :
توضيح و شرح كلام مصنّف اينستكه :
اگر در كلامى « الّا » تكرار شد و تكرارش به منظور تأكيد نبود از دو حال خارج نيست .
الف : آنكه مستثناها مفرّغ باشند يا مستثنامنهها حذف شده باشند .
ب : آنكه مستثناها تامّ بوده يعنى مستثنامنهها در كلام مذكور باشند .
در صورت اوّل حكم اينستكه عامل از تأثيرگذاردن و عمل كردن در يكى از مستثنيات به « الّا » واگذاشته مىشود و عمل نمىكند اعمّ از آنكه مستثناى مزبور مقدّم بوده يا مؤخّر باشد و بايد توجّه داشت كه عامل مذكور از نصب دادن غير مستثناى يادشده بىنياز نيست يعنى آن را نصب مىدهد مانند :
المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — صفحة 972
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٩٧٢