ترجمه :
الّا در صورتى كه براى تأكيد آورده شده باشد از عمل كردن ملغى قرار بده مانند : لا تمرر بهم الّا الفتى الّا العلى .
شرح عربى :
( و ان يفرّغ سابق الّا لما بعد ) اى للعمل فيه ( يكن ) ما بعد ( كما لو الّا عدما ) فيعرب على حسب ما يقتضيه ما قبلها ، و ذلك لا يقع الّا بعد نفى او شبهه ك : « لا تزر الّا فتى » « لا تتّبع الّا الهدى » و « هل زكى الّا الورع ؟ » .
( و الغ الّا ذات توكيد ) و هى الّتى تلاها اسم مماثل لما قبلها او تلت عاطفا فاجعلها كالمعدومة ( كلا تمرر بهم الّا الفتى الّا العلى ) و كقوله :
مالك من شيخك الّا عمله * الّا رسيمه و الّا رمله
ترجمه و شرح :
مصنّف گويد :
و اگر عاملى را كه سابق بر « الّا » است از معمول تخليه و فارغ كنند ما بعد « الّا » همچون زمانى است كه « الّا » در كلام نباشد .
شارح مىگويد :
مقصود اينستكه :
اگر در كلامى عاملى را كه پيش از « الّا » قرار گرفته از معمول مفرّغ و خالى قرار دهند تا بتواند در بعد از « الّا » عمل كند حكم ما بعد آنست كه همچون صورتى است كه « الّا » در كلام نباشد يعنى آن را بحسب عامل قبل از « الّا » اعراب مىدهيم و بايد توجّه داشت كه اين امر تنها بعد از نفى يا شبه آن واقع مىشود و بعبارت ديگر مستثناى مفرّغ فقط در كلام غير موجب مىآيد ، مانند :
لا تزر الّا فتى ( زيارت مكن مگر جوانمرد را ) .
در اينمثال مستثنا منه كه ( احدا » باشد حذف شده لاجرم عامل يعنى « لا تزر » به مستثنا كه « فتى » باشد نصب داده منتهى به جهت مقصوره بودن نصبش مقدّر است .