و مالى الّا آل احمد شيعة * و مالى الّا مذهب الحقّ مذهب
امّا فى الايجاب فلا يجوز غير النّصب نحو « قام الّا زيدا القوم »
ترجمه و شرح :
مصنّف گويد :
و غير نصب در مستثناى مقدّمى كه در كلام منفى باشد گاهى مىآيد ولى نصبش را اختيار كن .
شارح گويد :
در مستثنائى كه برمستثنا منه مقدّم شده حكم اينستكه غير نصب يعنى اتّباعش از مستثنا منه را بايد اختيار كرد مشروط باينكه در كلام منفى باشد مانند قول حسّان :
لانّهم يرجون منه شفاعة * اذا لم يكن الّا النّبيّون شافع
يعنى : بخاطر اينكه ايشان از او ( پيامبر آخر الزّمان صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) اميد شفاعت دارند زمانيكه غير از پيغمبران شفاعتكنندهاى نباشد .
شاهد در « الّا النّبيّون » است كه مستثناى مقدّم برمستثنا منه يعنى « شافع » مىباشد و چون در كلام منفى قرار گرفته در اعراب از مستثنا منه تابع آورده شده فلذا شاعر آن را مرفوع خوانده همانطورى كه شافع را مرفوع قرائت كرده است .
و همانطورى كه مصنّف گفته اگر چنين مستثنائى در كلام وارد شد نصبش را براتّباع اختيار كرده و ترجيح بده مانند آنچه در قول كميت بن زيد اسدى در مدح اهل بيت عصمت و طهارت سلام اللّه عليهم اجمعين آمده است :
و مالى الّا آل احمد شيعة * و مالى الّا مذهب الحق مذهب
يعنى : و نيست براى من تبعيّت مگر از آل احمد ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) و نيست براى من مذهبى مگر مذهب حقّه اماميّه .
شاهد در « آل احمد » است كه مستثناى مقدّم بوده و در كلام منفى واقع شده و مع ذلك شاعر آن را منصوب خوانده .