ترجمه و شرح :
موارد وجوب حذف عامل مفعول مطلق
مصنّف گويد :
حذف عامل واجب و حتمى است در چند مورد :
آنكه مصدر بدل از فعلش باشد مانند : ندلا كه بدل از « اندل » مىباشد .
شارح گويد :
حذف عامل مفعول مطلق يا سماعى است و يا قياسى .
امّا سماعى پس در مثل « حمدا » و « شكرا » است چه آنكه تقدير آن : حمدت حمدا و شكرت شكرا است .
و امّا قياسى :
حذف عام در چند مورد قياسا واجب است به اين شرح :
الف : آنكه عامل فعل امر باشد مانند آنچه در قول اعشى آمده :
على حين الهى النّاس جلّ امورهم * فندلا زريق المال ندل الثّعالب
يعنى : در زمانيكه بزرگترين كارهاى مردم ايشانرا سرگرم كرده و مشغول سازد پس اى قبيله زريق مال مردم را بدزديد همچون دزديدن روباهها مرغان و خروسان را .
شاهد در « ندلا » است كه عاملش چون فعل امر بوده حذف شده و تقدير كلام : اندل ندلا مىباشد .
ب : آنكه عامل مفعول مطلق فعل نهى باشد مانند :
قياما لا قعودا كه تقدير كلام قم قياما و لا تقعد قعودا مىباشد .
ج : آنكه مفعول مطلق در مقام دعا باشد مانند : سقيا و رعيا كه تقدير اسق سقيا وارع رعيا مىباشد .
د : آنكه مفعول مطلق بعد از استفهام توبيخى واقع شده باشد مانند :