2 - اسم عين ( اسم ذات ) مانند :
و اللّه انبتكم من الارض نباتا ( خداوند از زمين براى شما نبات رويانيد ) .
اينمثال در اصل : و اللّه انبتكم من الارض انباتا ، بوده سپس مصدر حذف و بجايش اسم ذات كه نبات باشد قرار داده شد .
3 - مصدر فعل ديگر مانند :
و تبتّل اليه تبتيلا ( روى به خدا آور روى آوردنى ) .
اصل اينمثال : تبتّل اليه تبتّلا ، مىباشد يعنى مصدر از باب تفعّل بوده زيرا عاملش كه « تبتّل » است از اين باب مىباشد منتهى بجاى مصدر اين باب مصدر باب تفعيل گذاشته شده .
قوله : اذا وصف : كلمه « وصف » ماضى مجهول بوده و ضمير نائب فاعلى به مصدر راجع است و مراد اينستكه براى مصدر وصف بياوريم .
قوله : او اضيف : ضمير نائب فاعلى به مصدر راجع است .
قوله : او اضيف اليه : ضمير مجرورى در « اليه » به مصدر راجع است .
قوله : و قد ينوب عنه : ضمير در « عنه » به مصدر راجع است .
قوله : ما عليه دلّ : ضمير در « عليه » به مصدر راجع است .
قوله : و كذا مرادفه : ضمير در « مرادفه » به مصدر راجع است ، يعنى گاهى كلمهاى كه مرادف با مصدر است بجاى آن قرار مىگيرد .
مؤلّف گويد :
ترادف عبارتست از اتحاد دو كلمه در معنا ولى لفظ آنها با هم مختلف باشد مانند انسان و بشر يا اسد و غضنفر .
قوله : وصفه : يعنى و وصف المصدر ، يعنى گاهى بجاى مصدر صفتش واقع مىشود .
قوله : و الدّالّ على نوع منه : ضمير در « منه » به مصدر عود مىكند يعنى و گاهى بجاى مصدر كلمهاى كه برنوع آن دلالت دارد قرار مىگيرد .
قوله : او على عدده : يعنى عدد مصدر و مراد اينستكه گاهى بجاى مصدر
المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — صفحة 892
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٨٩٢