صاحب هدايت ) .
متن : « 289 »
و قد ينوب عنه ما عليه دلّ * كجدّ كلّ الجدّ و افرح الجذل
تجزيه و تركيب
واو : عاطفه .
قد : به معناى تقليل .
ينوب : فعل مضارع ، مفرد ، مذكّر ، غائب ، ثلاثى مجرّد ، لازم .
عنه : جارّ و مجرور ، متعلّق به « ينوب » .
ما : موصوله ، فاعل براى « ينوب » .
عليه : جارّ و مجرور ، متعلّق به « دلّ » .
دلّ : فعل ماضى ، مفرد ، مذكّر ، غاء ، ثلاثى مجرّد ، لازم ، مضاعف ، صله براى « ما » .
كاف : حرف جارّ ، و مجرورش « قولك » است كه حذف شده .
جدّ : فعل امر همچون « فرّ » و ضمير مستتر در آن فاعلش مىباشد ، متعدّى .
كلّ : مضاف ، مفعول مطلق براى « جدّ » .
الجدّ : مضاف اليه براى « كلّ » .
واو : عاطفه .
افرح : فعل امر ، حاضر .
الجذل : مفعول مطلق براى « افرح » .
ترجمه :
و گاهى چيزى كه دلالت برمفعول مطلق دارد از آن نيابت مىكند مانند :