[ جلد دوم ]
بسم اللّه الرّحمن الرّحيم
[ مبحث نواسخ ]
[ افعال ناقصه ]
متن : « 143 »
ترفع كان المبتدا اسما و الخبر * تنصبه ككان سيّدا عمر
تجزيه و تركيب
ترفع : فعل مضارع ، ثلاثى مجرّد از باب « منع ، يمنع » ، متعدّى ، معلوم
كان : فاعل است براى « ترفع » .
المبتدء : خبر است براى « ترفع » .
اسما : حال است از « المبتدء » .
واو : عاطفه .
الخبر : منصوب است تا مفعول باشد براى « تنصب » مقدّر است كه « تنصبه » مفسّر آنست ، بنابراين جمله فعليّه بوده و معطوف است بر « ترفع كان الخ » كه آن نيز جمله فعليّه مىباشد و ميتوان آن را مرفوع خواند تا مبتداء بوده و « تنصبه » خبرش باشد در اين صورت جمله اسميّه بوده و جمله اسميّه برفعليّه معطوف مىشود و اين بنابر رأى بسيارى از ادباء است كه در دو جمله متعاطف مماثلت آنها را از حيث فعليّه يا اسميّه بودن شرط نمىدانند .
تنصبه : فعل مضارع ، ثلاثى مجرّد از باب « ضرب ، يضرب » ، متعدّى ، معلوم ، ضمير فاعلى در آن به « كان » و ضمير مفعولى به خبر عود مىكند .