و غير كان لا يزاد و شذّ زيادة « امسى » و « اصبح » كقولهم : ما اصبح ابردها و ما امسى ادفاها
ترجمه و شرح :
موارد زائده واقع شدن « كان »
مصنّف گويد :
گاهى « كان » در حشو زائده واقع مىشود .
شارح گويد :
مقصود لفظ « كان » كه به صيغه ماضى است مىباشد و « حشو » اثناء و بين كلام را گويند .
و بايد توجّه داشت كه زائد واقع شدن « كان » بلفظ ماضى در كلام زياد بوده بخلاف مضارع آنكه زيادتش شاذّ و نادرست است و از موارد شاذّ فرموده امّ عقيل بن ابيطالب عليه السّلام است :
انت تكون ماجد نبيل * اذا تهبّ شمال بليل
اى عقيل تو بزرگوار و باسخاوت هستى در وقتى كه بوزد باد شمال كه باطراوت باشد .
شاهد در « تكون » است كه بين مبتداء يعنى « انت » و خبر كه « ماجد » باشد زائده واقع شده و چون به صيغه مضارع آمده شاذّ مىباشد .
موارد اطّراد و شيوع زائد واقع شدن كان
شارح گويد :
زائد واقع شدن « كان » در مواردى چند مطّرد و شايع است و اينموارد عبارتند از :
الف : بين ما و فعل تعجّب نظير مثالى كه مصنّف در متن آورده :