استبان : فعل ماضى .
انّ : بفتح همزه ، از حروف مشبهه .
ه : اسم براى « انّ » و به ماء موصوله راجع مىباشد .
امتنع : خبر برا « ان » و جمله انّ با اسم و خبرش در تأويل مصدر تا فاعل باشد براى « استبان » و استبان با فاعلش صله و عائد است براى ماء موصوله .
ترجمه :
اگر از كلام عرب تركيبى وارد شد كه بتوهّم مىآورد ظاهرش ممتنع است در چنين موردى ضمير شأن را در حالى كه اسم « كان » قرار مىدهى در نيّت بگير .
شرح عربى :
و مضمر الشّأن اسما ، للعامل ، انوان وقع ، لك من كلام العرب ، موهم اى موقع فى الوهم اى فى الذّهن ، ما استبان ، لك ، انّه امتنع ، و هو ايلاء العامل معمول الخبر و هو غير ظرف و لا مجرور كقوله : بما كان ايّاهم عطيّة عوّدا .
فاسم « كان » ضمير الشّأن ، مستتر فيها و « عطيّة » مبتداء ، خبره « عوّدا » و « ايّاهم » مفعول « عوّدا » و الجملة خبر « كان » .
ترجمه و شرح :
مورد در نيّت گرفتن ضمير شأن
مصنّف گويد :
اگر تركيبى از تراكيب عرب وارد شد كه بتوهّم بياندازد ظاهرش امر ممتنعى مىباشد لازم است ضمير شأن در نيّت گرفته شود .
شارح گويد :
مقصود اينستكه اگر بجملهاى برخورديم مشتمل بر « كان » و معمولش