قوله : و ذكره لهذا القسم : ضمير مجرورى در « ذكره » به مصنّف برمىگردد .
قوله : و ان كان ليس من الباب : ضمير در « كان » به هذا القسم راجع بوده و مراد از « الباب » باب اشتغال مىباشد .
قوله : لعدم صدق ضابطة الباب عليه : ضمير در « عليه » به اسم واجب الرّفع برمىگردد .
قوله : لما تقدّم فيه : ضمير در « فيه » به ضابطة الباب راجع است .
متن : « 259 »
كذا إذا الفعل تلا ما لم يرد * ما قبل معمولا لما بعد وجد
تجزيه و تركيب
كاف : حرف جارّ به معناى تشبيه .
ذا : اسم اشاره .
اذا : اسم به معناى غير مفاجاة .
الفعل : فاعل است براى فعل ماضى مقدّر كه « تلا » مفسّر آن مىباشد .
تلا : فعل ماضى ، مفرد ، مذكّر ، غائب ، ثلاثى مجرّد ، متعدّى .
ما : موصوله ، مفعول براى « تلى » .
لم : حرف جازم ، عامل ، مبنى .
يرد : فعل مضارع مجزوم ، مفرد ، مذكّر ، غائب ، ثلاثى مجرّد ، مثال واوى از باب ضرب ، يضرب ، لازم ، جمله فعليّه صله براى « ما » .
ما : موصوله ، فاعل براى « لم يرد » .
قبل : ظرف مبنى برضمّ زيرا مضاف اليهش محذوف بوده و معنايش در نيّت است متعلّق به استقرّ ، صله براى ماء موصوله .
معمولا : اسم مفعول ، حال است براى ماء موصوله در « ما لم يرد » .