نيايد بلكه تنها برمتأخّر لفظى ضمير برمىگردد .
قوله : اذا اتّصل به : ضمير در « به » به مفعول راجع است .
قوله : و لم يبال : يعنى و لا بأس ( اشكالى ندارد ) و باكى نيست .
قوله : لانّه متقدّم فى الرّتبة : ضمير در « لانّه » به متأخّر كه مقصود از آن فاعل است برمىگردد .
قوله : اذا اتّصل به ضمير يعود : ضمير در « به » به فاعل راجع است .
قوله : الّا فى مواضع ستّة : مواضع ششگانه عبارتند از :
1 - ضمير فاعل براى « نعم و بئس » باشد مانند : نعم رجلا زيد كه ضمير در « نعم » به « رجلا » راجع است .
2 - ضمير فاعل باشد براى اوّلى از دو متنازعى كه دوّمى در اسم ظاهر عمل كرده مانند : قام و قعد زيد ، كه ضمير در « قام » به « زيد » راجع است .
3 - ضمير مخبر عنه بوده و خبرش مفسّر آن باشد مانند : ان هى الّا حياتنا الدّنيا كه ضمير « هى » به حياة راجع است .
4 - ضمير شأن يا قصّه باشد مانند : هى هند مليحة كه ضمير « هى » به هند راجع است .
5 - ضمير مجرور به ربّ باشد مانند : ربّه رجلا كه ضمير مجرور به « رجلا » برمىگردد .
6 - از ضمير اسم ظاهر بدل آمده باشد مانند : ضربته زيدا كه ضمير در « ضربته » به زيد راجع است .
قوله : ليس هذا منها : مشار اليه « هذا » ضمير متّصل بفاعل بوده و ضمير در « منها » به ستّة مواضع راجع است .
قوله : و اجازه ابن جنّى : ضمير منصوبى در « اجازه » به اتّصال ضمير مفعولى بفاعل راجع است .
قوله : و تبعه المصنّف : ضمير منصوبى در « تبعه » به ابن جنّى راجع است .
قوله : بقوم مقام تقديمه : يعنى تقديم مفعول .
المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — صفحة 753
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٧٥٣