ضربنى زيد ( زد من را زيد ) .
شاهد در « ياء » است كه مفعول براى « ضرب » بوده و تقديمش برزيد كه فاعل است لازم مىباشد .
قوله : فريقا هدى و فريقا الخ : آيه ( 30 ) از سوره اعراف .
قوله : ان ليس بينهما : كلمه « ليس » بفتح لام و سكون باء يعنى اشتباه و ضمير در « بينهما » به فاعل و مفعول راجع است .
قوله : كان لم يظهر اعراب : يعنى اعراب هيچكدام ظاهر نباشد .
قوله : و لو اخّر لم يعلم : ضمائر نائب فاعلى در « اخّر » و « لم يعلم » به فاعل برمىگردند .
قوله : جيئ به ضميرا : ضمير در « به » به فاعل عود مىكند .
قوله : فان كان منحصرا : ضمير در « كان » به فاعل راجع است .
قوله : وجب تأخيره : يعنى وجب تأخير الفاعل .
متن : « 240 »
و ما بالّا او بانّما انحصر * اخّر و قد يسبق ان قصد ظهر
تجزيه و تركيب
واو : عاطفه .
ما : موصوله ، محلّا منصوب است تا مفعول مقدّم براى « اخّر » باشد .
باء : حرف جارّ .
الّا : مجرور به « باء » ، متعلّق به انحصر .
او : عاطفه .
بانّما : جارّ و مجرور ، معطوف به « الّا » ، متعلّق به « انحصر » .
انحصر : فعل ماضى ، از باب انفعال ، صفت است براى « ما » .
اخّر : فعل امر و ضمير فاعلى در آن به استتار وجوبى مستتر است .