شرح عربى :
( او ) انو ( لام ابتدا ) معلّقة ( فى ) كلام ( موهم ) اى موقع فى الوهم اى الذّهن ( الغاء ما ) اى فعل ( تقدّما ) على المفعولين كقوله :
( كذالك ادّبت حتّى صار من خلقى ) * انّى رأيت ملاك الشّيمة الادب
تقديره انّى رأيت لملاك ، فحذف اللّام و ابقى التّعليق .
( و التزم التّعليق ) لفعل القلب غير هب اذا وقع ( قبل نفى ما ) لانّ لها الصّدر فيمتنع ان يعمل ما قبلها فى ما بعدها و كذا بقيّة المعلّقات نحو « لقد علمت ما هؤلاء ينطقون » ( و ) قبل نفى ( ان ) كقوله تعالى : « و تظنّون ان لبثتم الّا قليلا » ( و ) قبل نفى ( لا ) ك « علمت لا زيد عندك و لا عمرو » و اشترط ابن هشام فى : ان و لا تقدّم قسم ملفوظ به او مقدّر ( لام ابتداء ) كذا سواء كانت ظاهرة نحو « علمت لزيد منطلق » ام مقدّر ( لام ابتداء ) كذا سواء كانت ظاهرة نحو « علمت لزيد منطلق » ام مقدّرة كما مرّ ( او ) لام ( قسم كذا ) نحو :
و لقد علمت لتأتينّ منيّتى * ( انّ المنايا لا تطيش سهامها )
( و الاستفهام ذا ) اى الحكم ، و هو تعليقه للفعل اذا وليه ( له انحتم ) سواء تقدّمت اداته على المفعول الاوّل نحو « علمت ازيد قائم ام عمرو » ام كان المفعول اسم استفهام نحو « لنعلم اىّ الحزبين احصى » ام اضيف الى ما فيه معنى الاستفهام نحو « علمت ابو من زيد » فان كان الاستفهام فى الثانى نحو « علمت زيدا ابو من هو » فالارجح نصب الاوّل ، لانّه غير مستفهم به و لا يضاف اليه قاله فى شرح الكافية .
ترجمه و شرح :
مصنّف گويد :
يا لام ابتداء را در نيّت بگير در جائى كه بتوهّم مىآيد فعل قلبى مقدّم برمفعولين از عمل الغاء شده است .
شارح گويد :
مقصود اينستكه يا لام ابتداء را كه موجب تعليق افعال قلوب از عمل مىباشد در نيّت بگير و آن در كلامى است كه در وهم و ذهن بيايد كه فعل