الا عمر ولّى مستطاع رجوعه * ( فيرأب ما اثأت يد الغفلات )
و ذهب سيبويه و الخليل الى انّها تعمل فى الاسم خاصّة و لا خبر لها و لا يتبع اسمها الّا على اللّفظ و لا تلغى و اختاره فى شرح التّسهيل و قد يقصد بها العرض و سيأتى حكمها فى فصل امّا و لولا و لوما .
ترجمه و شرح :
مصنّف گويد :
به « لاء » كه با همزه استفهام همراه است يعنى « الا » اعطاء كن آنچه را كه به آن اعطاء مىكنى در حال نبودنش با همزه استفهام .
شارح گويد :
همراه شدن همزه با « لاء » يا براى صرف استفهام است و يا براى توبيخ و سرزنش بوده و يا به منظور تقرير مىباشد .
و در ذيل « ما تستحقّ دون الاستفهام » مىگويد :
مقصود از آنچه « لاء » در حال نبودنش با همزه استحقاق دارد دو چيز است :
1 - عمل يعنى عمل نصب در اسمش .
2 - تابع آوردن براى مدخول آن چنانچه پيش از آن شرح آن گذشت مانند قول حسّان بن ثابت انصارى در هجو حارث بن كعب :
الا طعان الا فرسان عادية * الّا تجشّؤكم حول التّنانير
يعنى : آيا نيزه زنندهاى در ميان شما نيست ، آيا سوارانى در بين شما نبوده در حالى كه سرعتكننده باشد بسوى جنگ مگر آروق زدن شما در كنار تنورها كنايه از اينكه شما بجز پرخورى كار ديگرى نداريد .
شاهد در عمل نمودن « لاء » است با همزه استفهام همان عملى را كه قبل از آمدن همزه مينمود يعنى نصب باسم .
و گاهى به كلمه « الا » معناى تمنّى قصد مىشود و از نظر مازنى و مبرّد نحوى تغييرى در آن حاصل نشده و همان عمل مذكور برايش ثابت است