فلا اب و ابنا مثل مروان و ابنه * اذ هو بالمجد ارتدى و تأزّرا
يعنى : پدر و پسرى مانند مروان و فرزندش وجود ندارد هنگامى كه فرزند يعنى عبد الملك كرامت را رداء و لنگ خود قرار دهد و بواسطه آن عطاء و بخشش نمايد .
شاهد در « ابنا » است كه بر « اب » عطف شده بدون اينكه لفظ « لاء » برسرش تكرار شود فلذا آن را منصوب قرار دادهايم .
و نيز مانند : لا رجل و امرأة فى الدّار ( نيست مرد و زنى در خانه ) .
شاهد در « امرأة » بوده كه به « رجل » عطف شده بدون اينكه لفظ « لاء » برسرش تكرار شود فلذا آن را مرفوع خواندهايم البتّه بطور شذوذ و ندرت آن را مبنى برفتح نيز نمودهاند چنانچه اخفش مثال « لا رجل و امرأة » بفتح « امرأة » را نقل و حكايت كرده است .
قوله : لا رجل ظريفا فيها : يعنى فى الدّار .
قوله : من نعت المبنى المفرد : كلمه « من » بيان است از « غير ما يلى » و كلمه « المفرد » صفت است براى « نعت » .
قوله : من نعت المبنى : يعنى نعتى كه غير مفرد بوده ولى منعوتش مبنى مىباشد .
قوله : بالفصل فى الاوّل : مقصود از « الاوّل » نعت مفردى است كه بين آن و منعوتش فاصله باشد .
قوله : و شبهها فى الثّانى : ضمير مؤنّث در « شبهها » به اضافه راجع بوده و مقصود از « الثّانى » نعت غير مفردى است كه منعوتش مبنى باشد .
شرح عربى :
تتمّة
لم يذكر المصنّف حكم البدل و لا التّوكيد امّا البدل فان كان نكرة فكإلنّعت المفصول نحو « لا احد رجل و امرأة فيها » بنصب رجل و رفعه و كذا عطف البيان عند من اجازه فى النّكرات و ان لم يكن نكرة فالرّفع