و اعلم انّ هذه الافعال على اقسام :
ماض : له مضارع و امر و مصدر و وصف و هو كان و صار و ما بينها .
و ماض : له مضارع دون امر و وصف دون مصدر و هو زال و اخواته .
و ماض : لا مضارع له و لا امر و لا مصدر و لا وصف و هو ليس و دام .
ترجمه و شرح :
تتمّه افعال ناقصه
شارح گويد :
برخى از افعال هستند كه معناى « صار » را داشته و به آن ملخق مىباشند و آنها عبارتند از :
آض و رجع و عاد و استحال و قعد و حار و جاء و ارتدّ و تحوّل و غدا و راح كه تمام به معناى « گرديد » مىباشند مصنّف آنها را در كتاب كافيهاش ذكر نموده است .
تنبيه
معلوم باشد كه اين افعال برچند قسم هستند كه در ذيل به آنها اشاره مىكنيم :
الف : افعالى كه به صيغه ماضى بوده و براى آنها مضارع و امر و مصدر و وصف نيز مىباشد و آنها عبارتند از : كان و صار و آنچه بين ايندو واقع شده يعنى ظلّ ، بات ، اضحى ، اصبح و امسى .
ب : افعالى كه به صيغه ماضى بوده و براى آنها از بين افعال تنها مضارع بوده نه امر و از بين اسماء وصف بوده نه مصدر و آنها عبارتند از : زال و نظائرش كه فتئ و برح و انفكّ باشد .
ج : افعالى كه به صيغه ماضى بوده و براى آنها نه مضارعى است و نه امر و نه مصدر و نه وصف و آنها عبارتند از ليس و دام .
قوله : الحق بصار افعال بمعناها : ضمير مؤنّث در « بمعناها » به صار راجع
المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — صفحة 492
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٤٩٢