ترجمه و شرح :
تتمّه گفتار
شارح گويد :
لام برغير آنچه ذكر شد داخل نمىگردد ولى در موارد و مواضعى شنيده شده كه مىبايد آن را برزياده حمل نمود مانند آنچه در قول رؤبة بن عجّاج آمده :
امّ الحليس لعجوز شهربة * ترضى من اللّحم بعظم الرّقبة
يعنى : خانم ام الحليس پيرهزنى است بسيار كهنسال و سالخورده كه بجاى گوشت به استخوان گردن خشنود و راضى است .
شاهد در « لعجوز » است كه خبر مبتداء بوده و برسرش « لام » داخل شده در حالى كه هيچيك از موارد نام برده نيست لذا آن را برزيادت حمل كردهاند .
و نيز مانند آنچه در قول شاعر آمده :
يلوموننى فى حبّ ليلى عواذل * و لكنّنى من حبّها لعميد
يعنى : ملامتكنندهگان مرا در دوستى ليلى سرزنش مىكنند ولى من از ناحيه محبّت او درهمشكسته شدهام .
شاهد در « لعميد » بوده كه خبر « لكنّنى » بوده و با اينكه غير موارد مذكور است لام برسرش داخل گرديده لذا آن را برزيادت حمل كردهاند .
ابن ناظم ( فرزند مصنّف ) مىگويد :
بهترين مواضعى كه « لام » در آن زائده مىباشد قول شاعر است :
انّ الخلافة بعدهم لذميمة * و خلائف ظرف لممّا احقر
يعنى : بدرستيكه خلافت بعد از اين جماعت حقيقتا زشت و قبيح گرديده و خليفههائيكه ظريف هستند هرآينه از كسانى هستند كه كوچكتر و حقيرتر مىباشند .
شاهد در « لممّا احقر » است كه خبر براى « خلائف » بوده و چون غير از موارد مذكور مىباشد لام را برزيادت حمل كردهاند ولى چون « انّ » در يكى