موجود مىباشد .
شاهد در « موجود » است كه خبر براى « زيد » بوده و چون بعد از « لولاى غالبيّه » قرار گرفته واجب است حذف گردد .
و در قسم دوّم حذف جايز است مشروط باينكه قرينهاى كه برآن دلالت كند در كلام موجود باشد مانند آيه ( 31 ) از سوره « سبأ » :
لو لا انتم لكنّا مؤمنين .
( اگر اغوا و اضلال شما نبود البتّه ما به خدا ايمان مىآورديم ) .
شاهد در « لو لا » است كه خبر بعد از آن بطور جواز حذف شده و تقدير كلام « لو لا انتم صدد تمونا » مىباشد و قرينه برحذف خبر آيه بعدى است كه مىفرمايد :
قال الّذين استكبروا للّذين استضعفوا نحن صددنكم عن الهدى الآية .
بخلاف موردى كه قرينهاى وجود نداشته باشد كه حذف خبر جايز نيست مانند حديثى كه از حضرت نبوىّ صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نقل شده كه در آن حضرت به عايشه مىفرماين :
لو لا قومك حديثو عهد بالاسلام لهدمت الكعبة و جعلت لها بابين .
اگر طائفه و خويشان تو جديد الاسلام نمىبودند حتما كعبه را خراب نموده و براى آن دو درب قرار مىدادم .
شاهد در « لو لا » است كه خبر بعدش يعنى « حديثو عهد » حذف نشده و در كلام آمده زيرا قرينهاى كه دلالت برآن داشته باشد موجود نيست .
قوله : اى فى القسم الغالب منها : ضمير در « منها » به « لو لا » برمىگردد .
قوله : اذ هى على قسمين : ضمير « هى » به « لو لا » عود مىكند .
قوله : قسم يمتنع فيه جوابها : ضمير در « فيه » به قسم و در « جوابها » به « لو لا » برمىگردد .
قوله : بمجرّد وجود المبتداء بعدها : ضمير در « بعدها » به لو لا برمىگردد .
قوله : و هو الغالب : ضمير « هو » به قسم يمتنع فيه الخ عود مىكند .
المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — صفحة 459
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٤٥٩