تجزيه و تركيب
كذا : جار و مجرور ، متعلّق است به « ملتزم » مقدّر .
اذا : ظرفيّه شرطيّه ، منصوب است به جوابش كه « يجب تقديم الخبر » بوده و محذوف مىباشد .
عاد : فعل ماضى ، شرط براى « اذا »
عليه : جار و مجرور ، متعلّق به « عاد » و ضمير مجرورى به « خبر » برمىگردد .
مضمر : به صيغه اسم مفعول ، فاعل است براى « عاد »
ممّا : جار و مجرور ، متعلّق به « عاد » .
به : جار و مجرور ، متعلّق به « يخبر » و ضمير مجرورى به « مضمر » برمىگردد .
عنه : جار و مجرور ، متعلّق به « يخبر » و ضمير مجرورى به مبتداء راجع است .
مبينا : به صيغه اسم فاعل ، منصوب است بنابر آنكه حال باشد از ضمير مجرورى در « به » .
يخبر : فعل مضارع مجهول .
ترجمه :
و همچنين در وقتى كه از مبتداء ضميرى به خبر عود نمايد تقديم خبر برمبتداء واجب مىباشد .
شرح عربى :
كذا ، يجب تقديم الخبر ، اذا عاد عليه ، اى على ملابسه ، مضمر ممّا ، اى من مبتدء ، به عنه مبينا يخبر ، نحو : فى الدّار صاحبها .
اذ لو اخّر عاد الضّمير على متأخّر لفظا و رتبة .
المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — صفحة 447
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٤٤٧