و : رجل من الكرام عندنا ( مردى كه اين صفت دارد از افراد كريم مىباشد نزد ما است ) .
شرح عربى :
و ، الثّانى ان يتقدّمها استفهام نحو : هل فتى فيكم .
و الثّالث ان يتقدّمها نفى نحو : ان لم تكن خليلنا فما خلّ لنا
و الرّابع ان تكون موصوفة به وصف امّا مذكور نحو : رجل من الكرام عندنا .
او مقدّر نحو : شرّ اهرّ ذاناب اى عظيم ، على احد التّقديرين .
و كذا ان كان فيها معنى الوصف نحو : رجيل عندنا اى رجل حقير عندنا .
او كانت خلفا من موصوف كمؤمن خير من كافر .
ترجمه و شرح :
مصنّف گويد :
و نيز مانند : هل فتى فيكم .
شارح گويد :
2 - آنكه ادات استفهام برمبتداء نكره مقدّم شده باشد مانند مثاليكه مصنّف ذكر نموده .
شاهد در « فتى » است كه نكره بوده و مبتداء واقع شده و « فيكم » جار و مجرور متعلّق به « استقرّ » خبر آن مىباشد و چون قبل از آن هل كه از ادات استفهام است قرار گرفته ابتداء به آن جايز مىباشد .
3 - آنكه ادات نفى برمبتداء مقدّم شده باشد مانند :
ان لم تكن خليلنا فما خلّ لنا .
يعنى اگر تو دوست ما نباشى پس هيچ دوستى براى ما نيست .
شاهد در « خلّ » است كه نكره بوده و مبتداء واقع شده و « لنا » جار و مجرور ، متعلّق به « استقرّ » بوده و خبر آن مىباشد و چون قبل از آن « ما » كه از ادات نفى است قرار گرفته ابتداء به آن جايز مىباشد .
المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — صفحة 426
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٤٢٦