تنبيه
مؤلّف گويد :
موارد و الفاظى كه از مصاديق كلام خارج گرديدند جملگى اصطلاحا جمله ناميده مىشوند و بدينترتيب بايد گفت جمله از كلام اعمّ مىباشد يعنى :
كلّ كلام جملة « هركلامى جمله است » و بعض الجملة ليس بكلام « ولى برخى از جملات كلام نيستند » مانند جمله جزاء و صله و شرط .
قوله : و استثنى منه فى شرح التّسهيل : ضمير فاعلى در « استثنى » به مصنّف و ضمير مجرورى در « منه » به كلام راجع است .
قوله : نقلا عن سيبويه : كلام « نقلا » مصدر است به معناى اسم فاعل و تقدير كلام چنين است :
و استثنى ناقلا عن سيبويه .
و نصب آن از باب اينستكه حال است از فاعل « استثنى » .
قوله : و غيره : يعنى و عن غير سيبويه .
قوله : بمفيد : جارّ و مجرور ، متعلّق است به « استثنى » .
قوله : ما لا يجهله احد : ضمير مفعولى به « ماء موصوله » راجع بوده و كلمه « احد » فاعل است براى « يجهله » .
و مقصود از اين عبارت امور بديهى و ضرورى است كه باستثناى معدود و قليلى از مردم ديگران به آن عالم و مطّلع مىباشند و بسا ممكنست جاهلى نسبت به آن يافت نشود .
قوله : فليس بكلام : ضمير در « ليس » به « ما لا يجهله احد » عود مىكند .
قوله : و لم يصرّح باشتراط كونه مركّبا : ضمير فاعلى در « لم يصرّح » به مصنّف و ضمير مجرورى در « كونه » به كلام راجع است .
قوله : كما فعل الجزولى : يعنى كما اشترط الجزولى و حاصل آنكه :
جزولى كه يكى از ادباء و نحاة است بطور تصريح گفته است كلام
المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — صفحة 39
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٣٩