ان : ناصبه .
يختزل : فعل مضارع مجهول ، منصوب « بان » در تأويل مصدر و منصوب است تا مفعول براى « ابوا » باشد .
ترجمه :
در صورتى تبعيّت مذكور ثابت است كه صله با ذكر صدر صله طولانى گردد و اگر طولانى نشود حذف يادشده نادر و كم مىباشد .
و نحات از حذف شدن عائد در صله اباء و امتناع كردهاند .
متن : « 102 »
ان صلح الباقى لوصل مكمل * و الحذف عندهم كثير منجلي
تجزيه و تركيب
ان : شرطيّه .
صلح : فعل ماضى ، مفرد مذكّر از ثلاثى مجرّد باب « كرم يكرم » ، فعل شرط كه از جواب مؤخّر واقع شده .
الباقى : فاعل براى « صلح » .
لوصل : جارّ و مجرور ، متعلّق به « صلح » .
مكمل : صفت براى « وصل » .
واو : استينافيّه .
الحذف : مبتداء .
عندهم : مضاف و مضاف اليه ، مضاف ظرف متعلّق است به « كثير » .
كثير : خبر است براى « الحذف » .
منجلى : خبر بعد از خبر .
ترجمه :
در صورتى نحاة از حذف عائد امتناع ورزيدهاند كه باقى جمله براى صله كامل بودن صلاحيّت داشته باشد .
و در عين حال حذف عائد نزد ادباء كثير و ظاهر مىباشد .