جلد باقى كه فعلا قيمتش سه تومان است مبلغ دو تومان ارزشش از وقت اجتماع با جلد ديگر كاهش پيدا كرده و اين كاهش مستند است به تلف شدن عين جلد ديگر كه تلف آن در ضمان غاصب مىباشد يعنى چون جلد ديگر كتاب تلف شده مجلّد باقى قيمتش از پنج تومان به سه تومان تقليل پيدا كرده است و در واقع بايد گفت دو تومان كسر شده در مقابل صفت اجتماع است كه آن نيز بواسطه غاصب تفويت شده ، در نتيجه بايد بگوئيم :
غاصب هم احد المجلّدين را كه قيمتش پنج تومان است تلف كرده و هم وصف اجتماع را كه در قبالش دو تومان منظور مىشود تفويت نموده و مجموع هفت تومان شده كه آن را ضامن است .
البته اين نحو محاسبه در جائى است كه غاصب دو جلد يا دو لنگه كفش و يا دو مصراع درب را غصب كرد و بر هردو مستولى گشت سپس يكى از آن دو تلف شد .
امّا اگر چنين نباشد بلكه مثلا يك جلد كتاب را از اوّل غصب نمود و همان در دستش تلف شد بدون اينكه بر جلد ديگر دستى بگذارد يا اساسا يك جلد را بدون اينكه غصب كند و سپس تلف نمايد در همان به دو امر و وحله اوّل اتلاف نمود در كيفيّت ضمانش سه احتمال است :
1 - بگوئيم قيمت تالف در حال اجتماع را ضامن است يعنى 5 تومان
2 - قيمت در حال انفرادش را كه 3 تومان است ضامن مىباشد .
3 - قيمت تالف در حال اجتماع مضافا به مقدار نقصيكه در باقى پيدا شده و در قبال وصف اجتماع منظور مىگردد همچون فرضى كه غاصب مجموع را در تصرّف مىگرفت يعنى ضامن هفت تومان است .
المباحث الفقهية في شرح الروضة البهية (راهنماى فارسى شرح لمعه) (فارس) — صفحة 100
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٠٠