اگر ابتداء به استثناء واحد نموده و به آن نيز ختم كند مقرّ ببه پنج تومان است كه بذمّه وى مىآيد .
مؤلف گويد :
يعنى مقرّ اين چنين بگويد :
له علىّ عشرة الّا واحد الّا اثنين الّا ثلاثة الّا اربعة الّا خمسه الّا ستّة الّا سبعة الّا ثمانية الّا تسعة الّا ثمانية الّا سبعة الّا ستة الّا خمسة الّا اربعة الّا ثلاثة الّا اثنين الّا واحدا .
چه آنكه مجموع منفيّات يعنى 1 و 2 و 3 و 5 و 7 و 9 در مرتبه اوّل و 7 و 5 و 3 و 1 در مرتبه دوّم عدد چهل و سه مىشود و مجموع مثبتات يعنى 10 و 4 و 6 و 8 در مرتبه اوّل و 8 و 6 و 4 و 2 در مرتبه دوّم عدد چهل و هشت مىگردد و پس از كسر منفيّات از مثبتات عدد پنج باقى مىماند ، ناگفته نماند اين محاسبه مبنى بر آنست كه در مرتبه اوّل استثناء اوّل ( يعنى الّا واحد ) و دوّم ( يعنى الّا اثنين ) و سوم ( يعنى الّا ثلاثة ) جملگى منفى حساب شوند زيرا در غير اين صورت لازم مىآيد مقدار خارج شده يعنى مستثنا از مستثنا منه بيشتر باشد چه آنكه وقتى مقرّ اظهار نمود فلانى از من ده تومان مىخواهد و سپس افزود مگر يك تومان اين استثناء منفى است و حاصل عدد نه مىشود بعد كه گفت مگر دو تومان اگر اين عدد را مثبت حساب كنيم يعنى بايد آن را به نه بيافزائيم و حاصل عدد يازده مىشود در حالى كه مستثنا منه عدد ده بود پس بايد دو را از نه بكاهيم باقيمانده هفت مىشود سپس كه گفت مگر سه تومان اين عدد نيز منفى است چون فرد مىباشد بعد كه گفت مگر چهار تومان عدد چهار مثبت است كه به باقيمانده يعنى چهار اضافه شده و حاصلش هشت مىشود تا آخر .
المباحث الفقهية في شرح الروضة البهية (راهنماى فارسى شرح لمعه) (فارس) — صفحة 301
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٣٠١