بزيادة عن القيمة ، أو البيع بنقصان عنها بما لا يتغابن أي يتسامح به غالبا و المرجع فيه إلى العادة ، لعدم تقديره شرعا .
شرح فارسى :
مرحوم مصنف مىفرماين :
اين خيار با جهالت به قيمت ثابت است مشروط به اينكه مقدار غبن غالبا مورد تسامح و گذشت نباشد .
شارح ( ره ) مىفرماين :
اين خيار در موردى كه ذكر شد بعقيده مشهور از علماء براى هريك از بايع و مشترى ثابت است ، بنابراين فرموده مصنف در متن كه عبارت باشد از [ و هو ثابت ] طبق رأى مشهور مىباشد .
و اما معناى غبن :
اين است كه متاعى را به بيشتر از قيمت واقعى آن بخرند يا به كمتر از نرخ حقيقيش بفروشد كه در صورت اول مشترى و در فرض دوم بايع حق خيار داشته و مىتوانند معامله را فسخ نمايند اما همان طورى كه مرحوم مصنف فرمود مشروط به اينكه مقدار غبن قابل تسامح و گذشت نبوده و غالبا به آن راضى نيستند .
و اما براى مناط و ملاك اين غبن كه موجب خيار است در شرع انور ضابطه و اندازهاى وارد نشده است و از اينرو لازمست در تعيين و تقديرش به عرف رجوع نمود .
قوله : فى المشهور : قيد است براى اصل ثبوت خيار غبن نه براى تعميم آن نسبت به بايع و مشترى تا معنا اين باشد كه بعقيده مشهور براى هردو ثابت است در قبال برخى از فقهاء كه آن را اختصاص به احد المتعاقدين داده است چه آنكه چنين
المباحث الفقهية في شرح الروضة البهية (راهنماى فارسى شرح لمعه) (فارس) — صفحة 243
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٢٤٣