نمىشود و دليلشان ظاهر آيه شريفه 75 از سوره نحل است :
ضرب اللّه عبدا مملوكا لا يقدر على شئ .
در مقابل اكثر فقهاء اجمالا عبد را مالك دانستهاند اگرچه در مقدار مالكيتش اختلاف دارند :
الف : بعضى از فقهاء فرمودهاند تنها مالك فاضل ضريبه مىشود چنانچه روايت نيز بر آن دلالت دارد .
مقصود از ضريبه پولى است كه مولا بر عبد معين مىكند كه بعد از كسب بوى بدهد و زائد بر آن هرچه را كه تحصيل نمود فاضل ضريبه مىنامند .
ب : بعضى ديگر او را فقط مالك ارش جنايت دانستهاند يعنى اگر كسى جنايتى بر عبد وارد نمود ارش جنايت را عبد مالك مىشود .
ج : برخى ديگر گفتهاند : علاوه بر فاضل ضريبه و ارش چنايت هرچه را كه مولا بوى تمليك كند مالك مىشود .
د : پارهاى ديگر معتقدند كه عبد نيز مانند حرّ تمام اشياء را مالك شده و در مالكيتش حصر و حدّى نيست منتهى از تصرف در اموالش ممنوع است مگر مولا به او اجازه دهد .
و دليل اين جماعت اخبارى است كه مىتوان آنها را بر اين معنا حمل نمود كه مولا به او اذن در تصرف همه اموال را داده نه اينكه علاوه بر آن مالك نيز باشد و دليل ما بر اين حمل جمع بين ادله است .
قوله : و هو مروى : اشاره است به روايتيكه مرحوم صاحب
المباحث الفقهية في شرح الروضة البهية (راهنماى فارسى شرح لمعه) (فارس) — صفحة 279
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٢٧٩