و اما فرق بين عموم و اطلاق :
البته در اين مقام جاى طرح اين ابحاث و توضيح و تشريح آن نيست بلكه در كتب اصولى مىبايد اين قبيل مباحث تعقيب شود اما چند كلمهاى در فرق بين ايندو كه قارئين متذكر شوند و براى يادآورى نخواهند به كتب اصولى مراجعه كنند بىتناسب نيست .
خلاصه فرقى كه بين ايندو در اصول گذشتهاند اينست كه عمومن شمولش عرضى است ولى اطلاق طولى مىباشد به اين معنيكه الفاظ عام در آن واحد تمام افراد خود را عرضا مشمول حكم قرار مىدهد چنانچه وقتى مىگويند اكرم العلماء بين تمام افراد عالم در زمان القاء اين جمله مشمول وجوب اكرام مىباشند ولى در اطلاق به لحاظ ضعف شمولش ابتداء يك فرد را تحت حكم قرار ميدهد و پس از آن فرد ديگر را بعنوان بدل از فرد اول و همچنين تا آخر لذا وقتى مىگويند اكرم رجلا يعنى هرفرد جنس ذكور را بدل از ديگرى واجب است اكرام نمائى بطوريكه يك نفر كه مورد اكرام واقع شد وجوب نسبت به بقيّه ساقط است در حالى كه در عموم اينطور نبود و از اينرو است كه اطلاق را بعموم بدلى نيز نام مىبرند .
و برخى از اصوليين در فرق ايندو فرمودهاند :
عموم آن است كه شمولش مستند به وضع واضع باشد ولى اطلاق بواسطه تمهيد مقدمات حكمت مىباشد كه اين رأى حديث بين ايشان مىباشد كه شرح و تفصيلش از حوصله اين كتاب خارج است .
قوله : لفوات معنى الامر و النهى معه : ضمير در [ معه ] به قتل راجع است .
المباحث الفقهية في شرح الروضة البهية (راهنماى فارسى شرح لمعه) (فارس) — صفحة 136
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٣٦