جواب اصوليون از أدله اخبارىها
اصوليّون از هرسه دليل اخبارىها جواب دادهاند .
امّا از آيات :
جواب از آياتي كه ما را از عمل بغير علم نهى كردهاند اينست كه :
حكم به برائت در مورد بحث يعنى جائيكه مكلّف از وجود تكليف بقدر وسع وتوانش تفحّص نموده وبدليلى دست نيافته وسپس ارتكاب مورد شبهه را ظاهرا مباح دانسته ولى بآنچه در واقع هست ملتزم باشد را عمل به غير علم نگويند زيرا در اين حكم مستند ودليل دارد ودليلش همان ادلّه چهارگانهاى است كه ذكر شد .
وامّا جواب از اخبار :
وجوب توقّف در شبهات بدويّه كه محل كلام وصحبت هستند بدون دليل بوده بلكه دليل برخلاف آن قائم مىباشد ، حتّى اخبار توقف بقرينه اينكه ارتكاب را وقوع در هلاكت تلقّى نموده دلالت دارند بر اينكه حكم مزبور ( وجوب توقف واحتياط ) منحصرا در مواردى است كه هلاكت بدنبال ارتكاب باشد وآن در شبهات مقرون بعلم اجمالي است وموردشان غير موضوع صحبت ما است .
وامّا جواب از دليل عقلي :
اگرچه عقل در موارد علم اجمالي حكم بوجوب احتياط از أطراف شبهه مىكند ولى اينكلام در جائى است كه علم اجمالي منحل بعلم تفصيلي وشك بدوي نشود در حاليكه مورد بحث از اين قبيل است ، زيرا بعد از فحص وسعى در تحصيل محرّمات ومأيوس شدن از غير آنچه تحصيل كردهايم علم تفصيلي بمحرماتى كه بدست آمده پيدا كرده ونسبت بغير آن شك بدوي مىگردد ودر شكوك بدويه همانطورى كه گفتيم ادلّه أربعة جارى است وجملگى به برائت