4 - تخصيص
تخصيص عبارتست از نظر داشتن أحد الدليلين نسبت بديگرى از حيث تضييق در دائره حكم همچون :
أكرم العلماء ولا تكرم الفسّاق منهم .
كه « لا تكرم » مخصّص « أكرم » است زيرا ، بقرينه آن أكرم منحصر در علماء عدول مىشود .
تبصره
ورود وتخصّص از يك جهت بأهم مشترك واز جهت ديگر با يكديگر فرق دارند . كما اينكه حكومت وتخصيص چنين هستند .
امّا وجه اشتراك بين ورود وتخصّص آنستكه در هردو موضوع أحد الدليلين زائل ميشود ، وفرقشان اينستكه :
در ورود بعد از آمدن دليل موضوع دليل ديگر زوال پيدا مىكند ، ولى در تخصّص موضوع أحد الدليلين وجدانا خارج از موضوع ديگرى است .
امّا وجه اشتراك بين حكومت وتخصيص آنستكه ، در هردو خروج حكمي است با اينفرق كه حاكم لسانش نفى موضوع است ولى مخصّص لسانش نفى حكم مىباشد .
بحث ششم نسبت بين أصل ودليل
امّا در جائيكه در مورد برائت دليل وارد شود مسلّما چون موضوع برائت عدم البيان است بعد از ورود دليل وبيان اين موضوع از بين ميرود لهذا نسبت دليل به برائت ورود ميشود .