اى هند نمكين كه تو را به نيكوروى بودن مدح مىكنم البتة البتة وعده بده .
وچنانچه ملاحظه مىكنيم در هيچيك از ايندو معنا متكلم براي هند معين ومشخص نكرده كه بچه چيز وعده بدهد بخلاف تقدير سوّم كه در آن موعود براي هند معين شده وآن عبارتست از خصلت وخلق نيكو .
وكلمه « واى » مصدر ومفعول مطلق نوعي است كه نصب آن به واسطه فعل امر يعنى « انّ » بوده واصلش وأيا مثل وأي من ، مىباشد چنانچه در فرموده حقتعالى يعنى :
فاخذناهم اخذ عزيز مقتدر ( پس ايشان را مؤاخذه نموديم همچون مؤاخذه نمودن شخص بااقتدار ) امر چنين است يعنى « اخذ » مفعول مطلق نوعي است كه نصب آن بواسطة فعل يعنى « اخذناهم » مىباشد .
وكلمه « أضمرت » با تاء تأنيث صفت است براي « من » كه معنا مؤنث است لذا از باب حمل بر معنا « أضمرت » نيز مؤنث آورده شده مثل : من كانت امّك ( مادرت چه كسى مىباشد ) كه در اينمثال نيز تأنيث « كانت » بملاحظة آنستكه « من » معنا مؤنث مىباشد .
شرح
قوله : قد تقع الهمزة فعلا : يعنى فعل امر .
قوله : وذلك : يعنى وبيان ذلك ( توضيح وشرح فعل واقع شدن همزه ) .
قوله : انّهم يقولون : ضمير جمع به أهل لسان راجع است .
قوله : لوقوعها بين ياء مفتوحه وكسره : ضمير در « لوقوعها » به واو راجع است وحذف واو از فعل مضارع مبتنى بر قاعده كليهاى است كه در مثال واوى از باب فعل ، يفعل جارى مىباشد .
قوله : وقى يقى : مصدرش وقاية يعنى حفاظت مىباشد .
قوله : ونى ينى : مصدرش وناية يعنى فتور وسستى مىباشد .
قوله : والامر منه : ضمير در « منه » به واي يئى راجع است .
الكلام الغني (شرح فارسى بر باب اول مغنى) (فارسى) — صفحة 94
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٩٤