در اين آية شريفه ما بعد همزه ( گرفتن مهريّه زنان ) امرى است واقع ومقتضاى همزه آنستكه فاعلين مورد ملامت قرار گرفته باشند .
ونظير قول عجّاج :
اطربا وأنت قنّسرى * والدهر بالانسان دوّارى
يعنى : آيا طرب مىنمائى درحاليكه پيرمرد مىباشى ، روزگار بر انسان دور زننده است در اين بيت ما بعد همزه ( طرب بخرج دادن پيرمرد ) امرى است واقع ومقتضاى همزه آنستكه فاعل طرب مورد ملامت قرار گرفته است .
تقدير اين كلام : أتطرب وأنت شيخ كبير مىباشد .
شرح
قوله : وان فاعله ملوم : ضمير در « فاعله » به ما بعد همزه راجع است .
قوله : أتعبدون ما تنحتون : آية ( 95 و 96 ) از سوره صافّات .
تجزيه وتركيب
همزه : حرف استفهام .
تعبدون : فعل مضارع ، صيغه جمع ، مذكر ، مخاطب ، متعدي ، از باب نصر ، ينصر ثلاثي مجرد وضمير « أنتم » فاعل آن است .
ما : موصوله ، مفعول براي « تعبدون » .
تنحتون : فعل مضارع ، صيغه جمع ، مذكر ، مخاطب ، متعدي ، ثلاثي مجرد واز سه باب ضرب ، يضرب ، نصر ، ينصر وفرح ، يفرح آمده ، مفعول آن ضمير منصوبى است كه حذف شده وتقدير تنحتونه مىباشد ، صله وعائد براي « ما » .